Tsjechië > Toerisme > Tsjechisch voor beginners

U mag dit wat ons betreft allemaal overslaan, maar u mist dan op vakantie toch wel wat. Bovendien stellen de Tsjechen het erg op prijs als u enkele woorden van hun taal spreekt (behalve als u daar lacherig over doet, want dan voelt men zich in de maling genomen, wat niet zo'n goed effect heeft).
Grappig is dat vrijwel altijd als u enkele woorden Tsjechisch spreekt, een Tsjech u onmiddellijk in Duits of Engels zal antwoorden (en dat is maar goed ook, want zou hij Tsjechisch terugpraten, dan zou u het toch niet begrijpen).

Het Tsjechisch is een Slavische taal die in geen enkel opzicht op Nederlands of Vlaams lijkt. Van deze taal pik je tijdens een vakantie hooguit een paar woorden op, maar meestal blijft het daarbij.
Ook met de uitspraak hebben de meeste mensen problemen. Toch valt dit laatste mee, als u maar een paar "regels" kent.

De uitspraak.
De klemtoon komt altijd op de eerste lettergreep.

Het komt vaak voor dat er vier of zelfs meer medeklinkers achter elkaar staan, bijvoorbeeld in het woord ZMRZLINA (= ijs). Ook de Tsjechen zelf kunnen geen vier medeklinkers achter elkaar uitspreken. Daarom wordt de uitspraak ZMURTZLINA (er komt dus een "u" - als in "hut" - tussen). Dit gebeurt in alle woorden die anders onuitspreekbaar zijn. Nog een voorbeeld: VRCHLABI (naam van een stadje) wordt VRUCHLABI. Dus gewoon een "u" tussenvoegen op die plek waar het uitspraakprobleem zit.

Verder worden de letters bijna altijd zo uitgesproken als ze worden geschreven. Er zijn een paar uitzonderingen:

"u" = "oe" -> "Dum" (groot (waren)huis) = "doem"
"v" = een zachte, aan het eind van een woord bijna wegvallende, "w" -> "voda" (water) = "woda"
"y" (net als bij ons) = "ie" -> "opily" (dronken) = "opilie"
"g" = "Duitse g" als in "ganz"
"ch" = "g" -> "chatka" (hut, chaletje) = "gatka"
"c" = "ts" -> "noc" (nacht) = "nots"
"ou" = "o+oe(w)" -> "na shledanou" (tot ziens) = na schledanoouw"

 "Spindleruv Mlyn" (toeristenplaatsje in het Reuzengebergte, bij velen bekend vanwege de wintersportmogelijkheden) wordt ongeveer uitgesproken als Spind-le-roew Mlien.

Op veel klinkers ( e, i, a ) staat een "/" (b.v. é). Als dit het geval is, wordt de klinker lang:
" í " wordt ie
" á " wordt aa
" é " wordt ee

Er zijn ook nog uitspraakregels voor de letters met een "omgekeerd dakje" (komt vaak voor bij de "s", de "c" en de "e"), maar die maken het allemaal extra ingewikkeld, dus voor uw vakantie kunt u die wel vergeten. Voor de echte liefhebber:
- een "s" met omgekeerd dakje (we kunnen 'm niet schrijven, want op de meeste PC's worden Oosteuropese tekens verkeerd weergegeven) wordt uitgesproken als een "sj".
- een "z" met een omgekeerd dakje wordt "zj"
- een "c" met een omgekeerd dakje wordt "tsj"
- een "r" met een omgekeerd dakje wordt een "rzj"

Om u niet te ontmoedigen, eerst wat makkelijke woorden:
televice = televisie
radio = radio
disco = disco
policie - politie
limonadu = limonade (ook wel: cola, fanta, sprite en andere merknamen)
sek (spreek uit "sjek") = cheque
au = au
psst = psst (zachtjes doen)
fuj = foei
parkovat = parkeerplaats
benzinu = benzine
rezervace = reservering
toaleta = toilet
specialita = specialiteiten
restaurace = restaurant
buffet = buffet
salaty = salades
gulas - goulash
biftek = biefstuk
CD = CD
video = video
cokolada = chocola
citron = citroen
sandaly = sandalen
tenis = tennis
kristal = kristal
papir = papier
recepce = receptie
sauna = sauna
hotel = hotel
En zo zijn er nog heel veel woorden die gemakkelijk te herkennen zijn.

Om het moeilijk te maken:
stul (spreek uit: stoel) = tafel

Leuk (?):
Skoda = jammer of schade

Het allerbelangrijkste:
Alstublieft = prosim (prosiem - "o" als in "toch")
Dank u wel = dekuji vam, ook wel alleen dekuji -> djekoeji
Sorry / Excuses = prominte -> promintje

Groeten en dergelijke
"AHOY".
De Tsjechen hebben geen zee. Misschien gebruiken ze daarom de zeemansterm "ahoj" als groet bij binnenkomst ("hallo") en vertrek ("doei").
U mag dit makkelijk te onthouden woord eigenlijk alleen gebruiken tegen goede bekenden. Bijvoorbeeld een ober, receptiemedewerker of taxichauffeur mag u zo niet groeten.
"Dobry den"
Goedendag. Er zijn ook woorden voor goedemorgen, goedemiddag en goedenavond, maar waarom zou u die leren, als 't ook met maar één woord kan?
"Na shledanou"
Tot ziens. Zeker leren; komt altijd van pas.
"Na zdravi"
Op uw gezondheid / proost.

In een restaurant
Probeer nooit een ober of serveerster aan tafel te krijgen door te fluiten. Beschaafd een vinger opsteken mag, maar beter is het om de man of dame aan te spreken met
"Pane vrchni" (panee wruchnji) -> ober (pane = man / vrchni = kelner)
of
"Mlada pani" (mlada panji) -> serveerster (mlada = jong / pani = vrouw)
Menukaarten zijn er bijna altijd ook in het Duits en/of Engels.
Als u niet van verrassingen houdt, kan een taalgidsje handig zijn voor die gevallen waarin men alleen een Tsjechische kaart heeft.
Makkelijk te onthouden zijn:
Pivo = bier
Vino = wijn
Als u een fooi wilt geven (daar wordt net zo op gerekend als bij ons), denk dan aan ongeveer 10%.
Fooi = spropitne

Weet waar u naar binnen gaat...
Buffet = snackbar (maar niet zoals een Nederlandse "patattent" of een Belgische frituur...). Bij een buffet kunt u b.v. een belegd broodje kopen, of een hotdog
Cukarna = banketbakker; soms kunt u hier ook zitten en een gebakje eten
Hospoda = traditionele dorps"kroeg" (vergelijk: in het Duits Gaststätte)
Kavarna = café
Pivnice = bierlokaal of bierkelder
Restaurace = restaurant
Rychle obcerstveni = buffet (staan) waar u kleine gerechtjes kunt kopen; vaak een verbouwde caravan of een simpel houten gebouwtje met luik
Samoobsluha = zelfbediening (ziet u ook vaak bij benzinestations en levensmiddelenwinkels)
Vinarna = wijnlokaal / Weinstube
Hostinec = traditionele dorpsbar

Handig voor noodgevallen:
zachod = WC; meestal wel aangegeven met "WC" of met de bekende mannetjes- en vrouwtjes-bordjes
vychod = uitgang
help ! = pomoc ! (pomots)
pas op ! voorzichtig ! = pozor

De (wegen)kaart en bordjes onderweg lezen:
Als u deze woorden kent, begrijpt u de aanduidingen op de kaart en langs de weg, wat handig kan zijn
koupaliste = zwembad
zakazano = verboden
rybnik = (vis)vijver waarin meestal ook gezwommen mag worden
jezero = meer
vyhlidka = uitzichtspunt
hrad = burcht
pevnost = vesting
hory / pohory = gebergte
vrch = heuvel / vrchy = heuvels
kostel = kerkje
namesti = plein
zamek = slot
vodopad = waterval
zricenina = ruine
tenisovy kurt = tennisbaan
lyzarsky vlek = sleeplift
sane = slee
lanovka = kabinelift
sedackova lanovka = stoeltjeslift
lyze = ski
turisticka cesta = wandelweg
les = bos
clo = douane / grens
nutna nalepka = snelwegvignet
vodni nadrz = stuwmeer

Alleen voor Nederlanders:
Wat kost dat? = Kolik to stoji?
Ik geloof dat de rekening niet klopt  = Myslim, ze ucet nesouhlasi.
Kunnen we met euro's betalen? Dit hoeft u niet te leren, want áls dit al mogelijk is, betaalt u te veel.

Alleen voor wie zich kwaad maakt (en dan nog liever niet)
shit ! = do prdele !
stommerik ! = vole pitomej !
rotwijf = kurva (eigenlijk: hoer)
Doe niet zo achterlijk tegen me ! = Neser me !
viezerik / zwijn / varken = svine
(Wij staan niet in voor de gevolgen als u deze uitdrukkingen gebruikt.)

Voor wie het weer belangrijk vindt:
Blijft het mooi weer? = Zustana pekne pocasi?
Gaat het regenen? = Bude prset?
Wordt het mooi weer? = Bude pekne pocasi?
En de antwoorden daarop kunnen zijn:
"ano" (niet te verwarren met het Franse "non" of het Engelse "no", want dat betekent het tegenovergestelde) = ja
"ne" = nee

Om uit te proberen in de vakantie:
Zeg in een winkel als u weggaat:
"Na shledanou" (Tot ziens)
Wedden dat men 9 van de 10 keer "Auf wiedersehen" terug zegt?

Oefening voor in de vakantie - alleen voor gevorderden!:
Bestel in het Tsjechisch 3 koppen koffie -> heel kort gezegd:
"tri kava, prossim". Let op: op de "r" staat een omgekeerd dakje!
Pas de regel hierboven toe en spreek uit:
"Strzjie kawa, prossiem"
Als u dit gedaan heeft zonder uw vingers te gebruiken om aan te geven hoeveel stuks u bedoelt en de ober brengt u drie koppen koffie, dan is uw uitspraak uitstekend.
De meeste Nederlanders en Belgen lukt dit echter niet goed genoeg, met als gevolg dat de ober met vier koppen koffie komt. Door een verkeerde uitspraak gaat "tri" namelijk klinken als "ctyri" en dat betekent "4".